Gehoorverlies een onderschat probleem

In de Stentor en overige Wegener kranten van 19 mei 2010 

Minstens een kwart van de zestigplussers is slechthorend. Erfelijkheid, ziekte of een ongeval kan de oorzaak zijn. Maar bij de meeste zestigplussers is gehoorschade vooral een gevolg van jarenlange blootstelling aan te hard geluid



Tot ver in de omtrek kan je meegenieten, het concert van lady Gaga in Arnhem. Busjes pendelen op een neer tussen station en het stadion. Het overvolle Gelredome telt bijna dertig duizend bezoekers in alle leeftijden. Het feest begint al om 19 uur en tot een uur 'snachts is er non stop keiharde muziek. Hoeveel mensen dragen op zo'n avond gehoorbescherming? Een enkeling, want weinig mensen zijn zich bewust van de risico's. Toch is het volgens recent onderzoek zeker, dat ruim veertig procent van de regelmatige concertbezoekers op latere leeftijd problemen krijgt met het gehoor. Tien procent krijgt waarschijnlijk ernstige gehoorschade. Uit onderzoek blijkt dat lawaai- en gehoorschade pas na een aantal jaren wordt opgemerkt en dan niet meer kan worden hersteld. KNO- arts en adviseur zorgvernieuwing, Dr. Stijn Tilanus, schat dat een kwart tot een derde van de zestigplussers slechthorend is. "Maar we hebben een verdoezelcultuur. Schaamte en verdoezelen maken het probleem nog veel groter."
Gehoorverlies gaat geleidelijk. Mensen geven aan zichzelf niet toe dat ze slechthorend zijn. De hersenen vullen de gaten op. Ze zijn de hele dag aan het werk om te bedenken, wat de meest logische inhoud is van de gesprekken om hen heen. Dat is doodvermoeiend en veroorzaakt slaapproblemen, hoofdpijn en stress.
Provocerend zegt Tilanus wel eens tijdens cursussen aan huisartsen, dat ouderdoms-slechthorendheid een dodelijke ziekte is. "Oudere slechthorenden sluiten zich af voor hun omgeving. Ze komen de deur niet uit, bewegen minder, worden eenzaam en daarmee vatbaar voor ziektes die de dood dichterbij brengen." Die overdrijving is nodig, omdat huisartsen onvoldoende aandacht schenken aan slechthorendheid. De spreekkamer is voor slechthorenden een gunstige omgeving. Er ligt vloerbedekking, er is goed licht, geen achtergrondgeluid en het gesprek is een op een. Dat slechthorendheid wel eens de oorzaak kan zijn van een burn-out lijkt dan geen voor de hand liggende diagnose.
Zelf gaat Tilanus met zijn twee dochters af en toe mee naar popconcerten. Ze dragen dan alle drie gehoorbeschermers. "Dat moeten ze van mij, anders komen ze er niet in. Het doet niets af aan de muziekbeleving. Er gaat alleen dertig decibel van het geluid af."
Het zijn niet alleen popconcerten die gehoorschade schade opleveren. Het geldt net zo goed voor klassieke muziek. Altviolisten lopen een extra groot risico door hun plek in het orkest. Voor hen is gehoorverlies een nog tragischer beroepsziekte dan voor bouwvakkers, vrachtwagenchauffeurs, badmeesters en varkensfokkers. Slechthorendenheid staat nummer een op de lijst bij het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten.
Gehoorschade door lawaaibeschadiging is helaas altijd onomkeerbaar. Hoewel de kwaliteit van hoortoestellen de laatste jaren flink vooruit is gegaan, is het niet te vergelijken met een bril. Het probleem los je er maar beperkt mee op. Toch is het volgens Tilanus verstandig om niet te lang te wachten met de aanschaf van een hoortoestel. Hoe jonger je eraan begint, hoe makkelijker je eraan went en hoe meer profijt je er in de loop van de jaren van hebt.
De markt voor hoorapparatuur is een concurrerende business. Dat heeft volgens Joop Beelen van de Nederlandse Vereniging voor Slechthorenden het voordeel van meer keuzemogelijkheden, maar het risico van kwaliteitverlies. Daarom heeft de NVVS samen met audiciens een keurmerk ontwikkeld, 'de Audicien' en wil de vereniging dat zorgverzekeraars alleen zaken doen met deze erkende audiciens. "Hoortoestellenverstrekking moet geen kwestie worden van snel en makkelijk spullen verkopen."
Er is veel (commerciƫle) aandacht voor hoorapparatuur, maar weinig aandacht voor het emotionele en maatschappelijke aspect van slecht horen. Communicatie is iets van (tenminste) twee personen. "Eigenlijk zou iedereen een jaartje logopedie moeten krijgen," verzucht Tilanus. Als je duidelijke en rustig praat en de boodschap nog eens herhaalt in andere bewoordingen vlot de communicatie veel beter. Als er dan ook nog goed licht is en geen omgevingslawaai wordt het leven van een slechthorende een stuk leefbaarder.

Viktor Tans (24), student HBO Maatschappelijk Werk en Dienstverlening
Aan zijn spraak hoor je niet dat Victor Tans al vanaf zijn geboorte zwaar slechthorend is. Daarom hebben mensen vaak niet door, dat hij hen niet verstaat. Vanuit zijn woonplaats Ede ging hij naar een slechthorende basisschool in Arnhem. In het kleine wereldje van school kon hij zich goed redden, maar daarbuiten voelde hij zich een buitenbeentje. Later in het reguliere vervolgonderwijs ging het mis. Hij kreeg maar de helft van de informatie binnen, haalde lage cijfers en zat in een isolement. De redding kwam van het dovenonderwijs in Groningen. "Ik voelde me daar meteen thuis. Binnen een half jaar had ik gebarentaal onder de knie. Eindelijk niet meer 'thunderbirds' liplezen en gissen wat een ander zegt. Door gebarentaal weet ik precies wat er tegen mij wordt gezegd. Leren werd opeens leuk en gemakkelijk. De dovenwereld heeft me het zelfvertrouwen gegeven, waardoor ik nu ook beter met mijn slechthorendheid om kan gaan tussen horenden."
Hans Troost (52), musicus en pianostemmer.
"Jaren lang kwam ik bekaf thuis en steeds meer geluiden deden pijn aan mijn oren. Toen ik in 2001 een KNO-arts raadpleegde, vertelde zij me dat er niets aan te doen was en ik er maar mee moest leren leven. Ik hoor voor mijn leeftijd uitstekend, maar was extreem overgevoelig voor geluid geworden (hyperacusis) en kreeg daarbij ook nog last van oorsuizen (tinnitus). Ermee leren leven is en blijft heel moeilijk. Het heeft me bijna drie jaar gekost om het een beetje te kunnen accepteren. Nu werk ik halve dagen als pianostemmer en repareer ik muziekinstrumenten. Ik gaf vijfentwintig jaar schoolconcerten en stelde mezelf vaak bloot aan te harde geluiden. Ik weet niet of dat de enige reden is. Ik had als kind ook een paar flinke oorontstekingen en houd het op een combinatie van factoren.
Wat me nu helpt is te veel geluid en spanning vermijden. Door mijn persoonlijke ervaring ben ik me gaan inzetten voor preventie van gehoorschade. Preventie is in de eerste plaats 'zachter aan de bron' en 'bewust doseren van geluidbelasting'. Lukt dat niet, dan raad ik iedereen en vooral musici en muziekliefhebbers aan gehoorbescherming te dragen."
Informatieve websites
www.oorakel.nl
www.kno.nl
www.oorbewust.nl
www.nvvs.nl
www.doof.nl
www.werkpad.nl (arbeidsbemiddeling voor slechthorenden en doven)
www.degelderseroos.nl (GGZ voor slechthorenden en doven)
Communicatie met slechthorenden
- praat rustig en duidelijk
- herhaal de boodschap nog een keer in andere bewoordingen
- kijk de slechthorende altijd aan als u tegen hem praat
- zorg voor goed licht en een goede akoestiek
- heeft u een vermoeden van slechthorendheid vraag er dan naar
- attendeer een slechthorende op technische hulpmiddelen thuis en op de werkplek
- zorg voor visuele informatie

blank.jpg