Dutje als wapen in de strijd tegen slaaptekort


Gepubliceerd in De Stentor en andere Wegenerkranten van 24-11-2010
Slaapwetenschappers zijn ervan overtuigd dat een dutje overdag een heilzaam effect heeft. Dat geldt niet alleen voor zieke en oude mensen, maar voor iedereen.


Op alcohol in het verkeer staan strenge sancties, maar vermoeidheid van de chauffeur is een minstens even grote veroorzaker van ongelukken. Volgens de Amerikaanse psycholoog Dr. Sara Mednick staan we te weinig stil bij de risico's van vermoeidheid en het belang van voldoende slaap. Ze is ervan overtuigd dat we tegenwoordig te weinig slapen. Natuurlijk zijn er persoonlijke verschillen, maar om goed te functioneren heeft men gemiddeld 7 à 8 uur slaap per dag nodig. Voordat Thomas Edison de gloeilamp uitvond kregen onze overgrootouders op een doordeweekse dag zo'n tien uur rust per dag. Nu halen velen nog maar 6,7 uur. In de afgelopen veertig jaar zijn we één uur minder gaan slapen en gemiddeld slapen we 90% van wat we eigenlijk nodig hebben. Mednick ziet vermoeidheid zowel als een bedreiging van onze gezondheid als een bedreiging van onze veiligheid. Ze wijst op vermoedelijke oorzaken van grote rampen, zoals die van de olietanker, Exxon Valdez, die in 1989 met 240 miljoen ton olie aan de kust bij Alaska op een rif voer en een milieuramp tot gevolg had. De stuurman was op dat moment al achttien uur in touw. Vermoeidheid speelde wellicht ook een rol bij de chemische explosie in Bhopal en de kernexplosie in Tsjermobyl. Mednick betoogt, dat slaaptekort juist die onderdelen van de hersenen nadelig beïnvloedt die een rol spelen bij het nemen van beslissingen, het concentratievermogen en de snelheid waarmee we nieuwe informatie opnemen. Ze ziet vermoeidheid als een stille epidemie, die onze gezondheid en onze veiligheid bedreigt.
Hoewel wetenschappers nog steeds niet exact weten wat er gebeurt tijdens de slaap is al langer bekend dat niet of slecht slapen een zeer nadelig effect heeft op de gezondheid van mensen. In 1929 ontwierp Johannes Berger een ingenieuze methode om door elektrodes op de schedel van mensen te plaatsen elektrische impulsen vast te leggen op een apparaat dat de naam Electro encefalogram kreeg.(EEG) Later ontdekte men dat er vijf verschillende fasen van slaap zijn en in 1953 ontdekte men de rem(rapid eye movement)-slaap, de fase waarin de hersenen zeer actief zijn en er gedroomd wordt. Sinds de jaren negentig brengen onderzoekers met nieuwe technologieën systematisch alle fysieke, chemische en biologische kenmerken van slapen in kaart.

Ook in Nederland vindt onderzoek plaats naar het effect van slaap. Onlangs ontving arts en onderzoeker, Dr. Sebastiaan Overeem, van het centrum voor Slaapgeneeskunde van Kempenhaeghe, 800.000 euro voor zijn onderzoek naar het effect van powernaps, (dutjes) op patiënten met de ziekte van Parkinson. Het is, aldus Overeem, bekend dat slaap een tijdelijk gunstig effect heeft op het welbevinden van Parkinsonpatienten "Ze bewegen zich gemakkelijker, trillen minder en kunnen beter nadenken na het slapen. Na de nachtrust reageren ze ook beter op medicijnen. We willen weten hoe dat komt en gaan daarom met een onderzoeksgroep aan de slag om te kijken welke processen zich afspelen in de hersenen tijdens de slaap. Dat doen we overdag door patiënten een dutje te laten doen en elektroden op het hoofd te plaatsen. De keuze voor de powernap overdag is een praktische. Het is veel lastiger om de nachtrust te bestuderen. En ook tijdens een dutje doorlopen mensen dezelfde slaapfasen als tijdens de nacht." Hoewel Overeem benadrukt dat we nog weinig weten over wat er tijdens het slapen gebeurt, heeft hij wel een vermoeden wat er bij Parkinson patiënten een rol speelt. "Parkinsonpatienten hebben een tekort aan de stof Dopamine en het vermoeden is dat slaap een effect heeft op het dopaminesysteem. Wellicht blijkt dat powernaps een effectieve aanvulling op de behandeling van Parkinson patienten kan zijn." Overeem is heel voorzichtig in zijn veronderstellingen in tegenstelling tot bovengenoemde Mednick, die vanuit psychologisch invalshoek het effect van slaap onderzoekt.
In haar boek 'Verander je leven: doe een dutje' doet ze een hartstochtelijk pleidooi om overdag een dutje te doen en zo een tekort aan slaap te compenseren. Zelf past ze dit ook met succes toe en ervaart dat ze na een dutje effectiever is en weer net zo gemakkelijk leerstof opneemt als direct na een hele nacht slaap. Mednick heeft zich helemaal gespecialiseerd in het onderzoek naar het effect van dutjes. Ze maakt daarbij onderscheid tussen het effect van een kort dutje van 20 minuten en een iets langere van een uur. Om dat te begrijpen moet je eerst weten hoe de slaapcyclus in elkaar zit. De elektrische activiteit in de hersenen tijdens slaap heeft een vast ritme, dat een aantal keren wordt herhaald. Een dutje volgt hetzelfde ritme, maar dan niet meer dan een keer. Doe je een slaapje van 20 minuten dan kom je meestal niet verder dan een lichte slaap, die niettemin heel heilzaam is en zorgt voor verhoogde alertheid en verbetering van het motorisch functioneren. Bij een dutje van een uur kom je in een diepere slaap, de tragegolfslaap, terecht, die zorgt voor het opruimen van nutteloze informatie en verbetering van het geheugen. Waarschijnlijk kom je dan ook in een REMslaap, die invloed heeft op je vermogen leerstof tot je te nemen en je creativiteit. Veel langer slapen overdag is niet aan te raden omdat dat ten koste kan gaan van je nachtrust.
Wie optimaal wil profiteren van een dutje kan te rade gaan op de website van Mednick, waarop ze via een ingenieus systeem voor ieder individu het ideale dutjespatroon kan leveren.
Maar niet iedereen lukt het om overdag een dutje te doen. Dr. Overeem, die als geen ander het heilzame effect van slaap kent, doet geen dutje, omdat hij niet prettig uit zijn slaap komt. Veel mensen zullen zich ook niet vrij voelen om halverwege de werkdag de benen op het bureau te leggen. Toch meent Mednick dat we ons niet moeten laten belemmeren. Het niet prettig wakker worden kan eenvoudig opgelost worden door het dutje iets te verkorten of te verlengen. En wat betreft de werkomstandigheden neemt ze flink stelling.
"Arbeiders aller landen, dut!"


- In de afgelopen veertig jaar zijn mensen een uur minder gaan slapen.
- structureel te weinig slaap schaadt de gezondheid en leidt tot onveiligheid.
- een dutje overdag maakt gezonder, creatiever en verbetert je geheugen
- slaapgebrek leidt tot gewichtstoename
- een dutje gaat niet ten koste van de nachtrust, je slaapt er 's nachts juist beter door
websites: www. takeanap.com
www. kempenhaeghe.nl
boek: 'Verander je leven: doe een dutje!' van Sara Mednick

blank.jpg